“Kennis over huidaandoeningen bij niet-witte huidtypen is een hiaat in onze kennisontwikkeling. We moeten breder kijken en ook kennis opdoen over andere huidtypen dan de hier dominante.” Zo opende Poortinga haar lezing bij het congres Huidproblematiek van BSL in Houten, bijgewoond door onder andere huisartsen, praktijkondersteuners en verpleegkundig specialisten. Bergman Clinics wil met lezingen zoals die van Poortinga de kennis bij verwijzers vergroten. Zodat zorgprofessionals nog meer inzicht krijgen in wanneer ze niet of juist wel moeten doorverwijzen. Kennis over de huid is essentieel, zeker in de huisartsenpraktijk. Daar gaat één op de drie consultvragen over mogelijke huidaandoeningen.
Wondroos
Op internet is veel te vinden over huidaandoeningen bij andere huidtypen dan de in ons land dominante, aldus Poortinga. “Maar daar moet je wel heel gericht naar zoeken. Want je vindt vooral beelden van de witte huid.” Ze liet plaatjes zien van aandoeningen op diverse kleuren huid. De verschillen zijn opvallend. Een bekende valkuil bij diagnoses is een te vergaande focus op het rood worden van de huid. Poortinga: “We moeten een beetje af van ‘rood’ als hoofdkenmerk voor huidaandoeningen.” Een mooi voorbeeld is de bacteriële ontsteking wondroos. Op de blanke huid is dat meestal goed te herkennen aan een vuurrode kleur. Maar bij minder lichte huidtypen moet je op andere dingen letten, zoals zwelling, temperatuur of hoe de patiënt zich voelt. Poortinga vertelde dat het belangrijk is om bij diagnoses niet blind te varen op visuele kenmerken. “Kleur is leuk maar niet perse nodig. Ook met je handen kun je kijken. Je voelt vaak wat het is.”
Morgan Freeman
Een risico in ons land is dat we normale huidverschijnselen van de donkere huid aanzien voor een aandoening. Door daar alert op te zijn kun je onnodige doorverwijzing voorkomen. Poortinga liet het voorbeeld zien van huidlijntjes bij een meisje met Indische roots. “Als je in Nederland opgroeit, denk je wellicht: dat is het gevolg van pigmentatie na eczeem. Terwijl in India zulke lijnen een normaal verschijnsel zijn. Daar was het niet eens in je opgekomen om naar de dokter te gaan.” Ook bultjes op het gezicht zoals bij acteur Morgan Freeman zijn niet het gevolg van een huidziekte. “Die ouderdomswratjes hoef je niet te behandelen, behalve als er cosmetische bezwaren tegen zijn.”
Vlekken
Een erg belangrijk aandachtspunt voor de donkere huid is de kans op verkleuringen – post-inflammatoire hyperpigmentatie – na een huidaandoening. Bij acne, bijvoorbeeld, wordt in de actieve fase, op de plek waar een puistje zat, de pigmentaanmaak gestimuleerd. Dit kan vlekken veroorzaken. Onbeschermde blootstelling aan de zon kan dit nog eens verergeren. Poortinga: “Je wilt de activiteit er zo snel mogelijk uithalen. Dus moet je niet te lang blijven hangen in een te lichte behandeling, maar op tijd kiezen voor een zwaardere.” Wie hierover twijfelt, kan doorverwijzen naar een dermatoloog. Poortinga raadt aan om ook in te smeren met zonnebrandcrème, zelfs al is de patiënt dit niet gewend vanwege de donkere huidskleur. “Zo zorg je ervoor dat je het versterkende effect van de zon afremt.” Nadat de activiteit van de acne tot rust is gekomen, is het overigens nog niet klaar. Dan wil je nieuwe irritaties voorkomen. Daarvoor moet je de huid op een zorgvuldige wijze verzorgen. Bij acneklachten is dit een milde reiniging van de huid waarbij de poriën goed opengehouden worden.
Hokjesdenken
Ook voor ernstig eczeem geldt dat dit op een donkere huid niet of nauwelijks is te herkennen aan roodheid. Dit uit zich eerder in bultjes of een grauwe, paarse of donkere verkleuring. Poortinga toonde bij wijze van voorbeeld foto’s van een actief ernstig eczeem op een donker getinte huid. “Hier is behandeling met corticosteroïden noodzakelijk om onnodige ontsteking en daarna vlekvorming te voorkomen.” Om na te gaan of een eczeem ernstig is, kun je ook aan de huid voelen, vertelde ze. “En je kunt vragen naar slaapkwaliteit. Als een patiënt niet meer slaapt van de jeuk, dan is er per definitie sprake van een ernstig eczeem.” Het is altijd belangrijk om goed te luisteren naar de patiënt. Poortinga liet het voorbeeld zien van een getinte vrouw die kampte met ernstig haarverlies. Het risico bestaat dat je dit, als gevolg van hokjesdenken, diagnosticeert als tractie-alopecia. Daarbij is het haarverlies het gevolg van langdurige en herhaalde spanning op de haarwortels. “Terwijl het in het geval van deze vrouw ging om een ernstige haarziekte die bij de traditionele Nederlandse doelgroep niet of nauwelijks voorkomt en snel moest worden behandeld.”
Dermatoscoop
Poortinga raadde de aanwezige zorgprofessionals aan zichzelf af en toe te verdiepen in huidaandoeningen die bij andere huidtypen dan de dominant witte voorkomen. Dit levert bruikbare inzichten op. “Zo zie je bij mensen met meer pigment vaker moedervlekken op de handen.” Om te herkennen of zo’n vlek goedaardig is of niet, is een dermatoscoop een handig apparaat. “Dat is een sterke loep met een lampje, waarmee je diep in de huid kunt kijken en zo een beter zicht hebt op de huidcellen.” Je verdiepen in de werking ervan is wel een absolute voorwaarde. “Zo’n apparaat is pas waardevol als je precies weet hoe en waarvoor je het gebruikt.”
Aandacht is alles
De rode draad in de lezing van Poortinga was: aandacht is alles. De zorgprofessional moet goed luisteren, voelen en ook nog eens oog hebben voor uitzonderingen op de regel. Dat kan er bij inschieten vanwege de hoge werkdruk waar huisartsen en andere zorgprofessionals mee kampen. Dit in combinatie met het gebruik van digitale zorg levert risico’s op, volgens de dermatoloog van Bergman Clinics die werkt in Doetinchem en Enschede. Poortinga: “Zorgprofessionals vellen steeds vaker een oordeel op basis van beeld. Als ze blindvaren op het ontbreken van rode kenmerken kan dat fatale gevolgen hebben. Juist de doelgroep die de uitzondering op de regel is, wordt daar de dupe van. Dat moeten we zien te voorkomen.”
Bron & copyright: Zorgvisie
Doetinchem, Enschede